NSND Phạm Thị Thành – nữ đạo diễn nổi tiếng trên đất Hà thành

NSND Phạm Thị Thành – nữ đạo diễn nổi tiếng trên đất Hà thành

                                                                                     Hà Diệp – Thanh Vân

Được đào tạo bài bản tại Học viện sân khấu quốc gia Lunatracxki ở Maxcơva – Liên Xô và làm việc tại Nhà hát Tuổi trẻ - một đơn vị nghệ thuật phát triển mạnh, nữ đạo diễn Phạm Thị Thành trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu, góp phần làm nên diện mạo của nền sân khấu hiện đại Việt Nam.

Hơn 60 năm gắn bó với nghề và gần 50 năm làm đạo diễn, đạo diễn Phạm Thị Thành đã dựng hơn 200 vở của các thể loại khác nhau: hài kịch, bi kịch, cả cổ điển, hiện đại, cả tuồng, chèo, cải lương và kịch hát, đã trở thành ‘hiện tượng’ của sân khấu đương đại. Vở diễn của bà rải khắp nơi, từ nhà hát trung ương đến các đoàn địa phương, từ sân khấu kịch nói đến sân khấu ca kịch, từ kịch cổ điển của thế giới đến kịch của Việt Nam.

Sự nghiệp đạo diễn của Phạm Thị Thành bắt đầu ở Nhà hát Tuổi trẻ với hai vở kịch dành cho thiếu nhi: Hoàng tử học nghềvà Hòn đá cháy. Tiếp đó bà dựng Sống mãi tuổi 17, chủ đề ca ngợi con người lý tưởng. Vở diễn đã đạt giải Nhất tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp lần thứ nhất. Sau đó, bà tiếp tục dựng hàng loạt vở dành cho tuổi trẻ như: Vào đời, Mùa hạ cuối cùng, Đỉnh cao mơ ước…Ở những vở này, bà dùng thủ pháp hài kịch có tính chất trữ tình để vừa phê phán, vừa ca ngợi con người đang trong quá trình nhận thức cái mới.

Ở những vở kịch cổ điển nước ngoài, đạo diễn Phạm Thị Thành vừa muốn đem đến cho khán giả Việt Nam những giá trị tinh thần của nhân loại, đồng thời thể hiện nhiều thông điệp hiện đại. Đạo diễn Phạm Thị Thành là người mạnh dạn, xông xáo đi vào mảng đề tài mới mẻ. Bà là đạo diễn đầu tiên dám đưa bi kịch của Shakespeare và hài kịch của Molière là Romeo và Juyliette, Trưởng giả học làm sang lên sân khấu Việt Nam. Cả hai vở diễn đều qua đêm diễn thứ 200 và tạo ấn tượng tốt trong lòng người xem. Năm 1991, vở Ô –ten –lô do bà dàn dựng đã gây một vang lớn trên sân khấu thủ đô bằng việc vượt qua các lối mòn, dựng nên chủ đề lớn: sự xảo trá cũng bất tử, hãy cảnh giác nó ở quanh ta.

Là một người mạnh dạn, táo bạo xông vào những mảng đề tài mới mẻ, và với cách dàn dựng tươi tắn, sôi động, gần gũi tuổi thơ, NSND Phạm Thị Thành đã phát triển mô hình sân khấu mới, sân khấu cho tuổi trẻ. Hệ thống kịch mục bề thế, có chất lượng tư tưởng, nghệ thuật cao mà bà thể hiện đã đưa Nhà hát Tuổi trẻ trở thành người bạn tinh thần của thanh thiếu niên, một địa chỉ quan trọng của sân khấu Hà thành.

Bên cạnh sân khấu kịch, đạo diễn Phạm Thị Thành còn dành nhiều tâm huyết cho sân khấu truyền thống. Các vở Nơi gặp gỡ tình yêu, Vua hóa hổ, Muối mặn đời em, Người tốt ngôi nhà số 5 (chèo); Hoàng hậu Ba Tư (cải lương); Nữ tướng Tây Sơn (tuồng)… của bà cũng gây được sự chú ý trong giới chuyên môn.

Chính vì luôn quan niệm: “Kịch phải gần gũi cuộc sống, phản ánh được tâm tư, nguyện vọng của người dân và phải đem đến sự tươi mát, thanh thản cho tâm hồn”, cho nên, đạo diễn Phạm Thị Thành luôn có lối chọn kịch bản riêng. Đó là làm sao khán giả phải có lượng thông tin lớn, nói được điều gì với hiện tại. Những vở diễn do bà dàn dựng thường đầy tính thời sự, gay cấn, hấp dẫn khán giả. Năm 2012, cụm tác phẩm gồm 3 vở kịch do bà đạo diễn: Sống mãi tuổi 17 (1980), Vũ Như Tô (Nguyễn Huy Tưởng) – 1996 - Nhà hát Tuổi trẻ, Mùa hè ở biển (Đoàn kịch Nam Định, 1985) được trao giải thưởng Nhà nước.

Thành công của bà còn được đánh dấu ở các sự kiện lễ hội. Tên tuổi của bà đã gắn liền với hàng loạt chương trình lễ hội lớn, như: Festival Huế 2004; Lễ hội đền Hùng 2005; 110 năm Đà Lạt, Lễ hội Nam Giao - Huế; Lễ hội cố đô Hoa Lư 2010; Màn diễn Trống hội Thăng Long kỷ niệm 995 năm Thăng Long - Hà Nội, Lễ hội Đền Hùng, Kỷ niệm 350 năm Khánh Hòa, Lễ hội chào mừng thành phố Hưng Yên v.v…

Gánh trên mình nhiều trách nhiệm, vừa làm đạo diễn sân khấu, tổng đạo diễn các lễ hội, nhưng đạo diễn Phạm Thị Thành vẫn dành thời gian cho việc đào tạo diễn viên trẻ. Nhiều nghệ sĩ thành danh, như: NSND Lê Khanh, NSND Lan Hương, NSUT Chí Trung, NSUT Ngọc Huyền, NSUT Anh Tú v.v…. đều là học trò của bà. Hiện nay, đạo diễn, NSND Phạm Thị Thành còn là giảng viên thỉnh giảng của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội. Các khóa đào tạo ngắn hạn và dài hạn về  Đạo diễn sự kiện - lễ hội của nhà trường đều có sự hỗ trợ đắc lực của bà.

Là người luôn tâm huyết với nghề và cầu toàn trong từng vở diễn, bà luôn đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt đối với sinh viên học nghệ thuật. Bà cho rằng điều cần nhất của đạo diễn lễ hội là tư duy rộng và sâu. Có được điều này thì mới có thể sắp xếp lớp này đến lớp kia, dàn dựng một cách bài bản và "thấm" được vào trái tim người xem, chứ không đơn thuần là việc sắp xếp thứ tự các tiết mục ca múa nhạc như nhiều người lầm tưởng. Vì vậy, mỗi khi lên lớp cho sinh viên Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, bà muốn sinh viên phải tập trung cao độ vào giờ học và để sau đó phát huy được năng lực sáng tạo của bản thân.

Hiện nay, tuy đã bước qua tuổi thất thập, nhưng đạo diễn – NSND Phạm Thị Thành vẫn miệt mài sáng tạo cho nghệ thuật và cống mình hiến hết mình trong sự nghiệp đào tạo nhân tài cho nền nghệ thuật sân khấu đương đại Việt Nam.